VU in lead with interdisciplinary research (in Dutch)

Michel ter Hark, decaan Geesteswetenschappen, vindt dat nergens zo gemakkelijk interdisciplinaire vraagstukken lijken te ontstaan als aan de VU. De organisatie van het onderzoek in de vorm van iOzi's draagt hier zeker toe bij. Maar het aantal iOzi's dat behalve interdisciplinair ook interfacultair is, is beperkt en juist hier liggen de kansen van onderzoeksgebonden onderwijs dat aansluit bij de brede belangstelling van bachelorstudenten.

06/20/2017 | 8:35 AM

Begin juni presenteerden Archeologen van onze universiteit samen met de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed tijdens een persconferentie in Museum Valkhof in Nijmegen een unieke goudschat uit het derde kwart van de 5e eeuw. De schat zal rond 460 na Chr. zijn begraven, niet lang voor de val van het West-Romeinse rijk in 476.  

VU Archeologen staan de laatste tijd zo vaak in het nieuws dat het niet meer bijzonder is. Toch blijft de wetenschappelijke aanloop naar deze ontdekkingen speciaal. Die ontdekkingen hebben niets te maken met het romantische beeld van een hoogleraar Archeologie die in zijn eentje er op uit trekt en op basis van een hypothese zijn spa in de grond steekt. Nederland kent vele 'hobby-archeologen' die met een metaal detector over akkers en bouwgrond lopen. Tot voor kort namen de hobby-archeologen hun vondsten mee naar huis en zetten ze in een vitrine of kast. Na hun overlijden zou niemand iets weten over de vondstlocatie van het voorwerp en daarmee verliest het iedere wetenschappelijke waarde. Dankzij het PAN project van de VU Archeologen worden al deze voorwerpen gered voor de wetenschap. 'Portable Antiquities of the Netherlands' is een nationale databank, mogelijk gemaakt door een interdisciplinaire NWO Groot subsidie. De hobby-archeologen kunnen nu hun objecten online publiceren en zo de informatie over de vondsten en hun vondstlocatie beschikbaar maken voor wetenschap, erfgoedonderzoek, musea en het brede publiek. De wetenschappers verzamelen op deze wijze steeds meer evidentie voor hun theorie en zo ontstaat een schat aan nieuwe informatie en theorievorming over de Nederlandse geschiedenis van de late prehistorie tot in de moderne tijd. 

Het PAN project is een mooi voorbeeld van onderzoek binnen het VU profiel Connected World. 
Dit onderzoek wordt gedragen door iOzi's - een uniek VU-woord (iOzi=Interdisciplinair Onderzoeksinstituut). Met name het Netwerk Instituut dat zich richt op digitalisering en CLUE+ (Research Institute for Culture, History and Heritage), dat zich richt op humaniora inclusief religie, spelen een belangrijke rol. Het PAN project maakt gebruik van bijna alles dat deze instituten in huis hebben. Door de digitalisering wordt een wereld bijeengebracht - 'connected'. Zuiver wetenschappelijk wordt het verleden in kaart gebracht op een manier die zonder digitalisering niet realiseerbaar zou zijn. Maar er wordt ook een connectie tot stand gebracht tussen wetenschap en het brede publiek, de hobby-archeologen en bezoekers van de website. Tot die bezoekers rekenen we ook toekomstige beleidsmakers die moeten besluiten over bouwen of niet bouwen en die dankzij de nationale databank zich beter kunnen vergewissen van wat er in de grond zit. 'Connected World' draagt zo ook nog eens bij aan de democratisering van de wetenschap, een uiterst actueel thema.  

Link naar de website van het PAN project:

https://www.portable-antiquities.nl/pan/#/public

Archeologie is een relatief kleine onderzoeksgroep binnen Connected World. Onder deze vlag wordt onderzoek gedaan naar het semantische web, naar het taalbegrip van computers, naar de digitalisering in Geesteswetenschappen en de Sociale Wetenschappen en de samenhang met bredere maatschappelijke thema's, zoals Globalisering en Migratie. 

Ik heb eerder aan twee andere klassieke universiteiten gewerkt, maar nergens lijken interdisciplinaire vraagstukken zo gemakkelijk te ontstaan als aan de VU. De organisatie van het onderzoek in de vorm van iOzi's draagt hier zeker toe bij. 
Zijn iOzi's voor verbetering vatbaar? Ongetwijfeld. Het aantal iOzi's dat behalve interdisciplinair ook interfacultair is, is beperkt. Juist hier liggen kansen, ook voor de ontwikkeling van onderzoeksgebonden onderwijs dat aansluit bij de vaak brede belangstelling van bachelorstudenten. Interfacultaire bachelors zijn er dan ook nog maar heel weinig, PPE (Philosophy, Politics and Economics ), een samenwerking van drie faculteiten, bewijst dat die belangstelling er is - ook onder internationale studenten. PPE zou aan importantie kunnen winnen bij een interfacultaire onderzoeksstructuur. Vooralsnog is die er niet - er is geen alfa/gamma iOzi. Waarom eigenlijk niet? Het past zo goed bij de VU, met haar affiniteit met leiderschap, bestuur en politiek. Het zou ook goed zijn voor het profiel Governance for Society. Het toeval wil nu dat onder de recentelijk zes toegekende Zwaartekracht subsidies er een zit die uiterst relevant is voor Sociale Wetenschappen, Economie, Humanities en Recht. Binnen het programma SCOOP (Sustainable  Cooperation: Roadmaps  to a Resilient Society) staat de notie samenwerking centraal. Samenwerking is dé sleutel tot veerkrachtige gezinnen, gemeenschappen, en organisaties. Scoop onderzoekt waarom we sommige samenwerkingsverbanden uit zien elkaar vallen, terwijl andere over lange periodes uitstekend blijven functioneren. Zijn onze huidige samenwerkingsverbanden bestand tegen ingrijpende maatschappelijke veranderingen zoals een vergrijzende bevolking, grootschalige migratie, en de digitale revolutie? 
De VU filosofen zijn mede hoofdaanvrager van dit Zwaartekrachtprogramma zodat er mogelijkheden zijn voor bredere aansluiting vanuit de VU. Het zou interessant zijn hier eens over na te denken. PPE en Governance for Society staan er klaar voor. 

Michel ter Hark, decaan Geesteswetenschappen